Novi nalazi Istraživanja o otvorenosti budžeta (Open Budget Survey – OBS) za 2025. godinu pokazuju skromna poboljšanja u transparentnosti, ali značajni nedostaci i dalje postoje u parlamentarnom nadzoru i učešću javnosti, što ograničava ukupnu odgovornost.
Vrhovne revizorske institucije Bosne i Hercegovine ostvaruju visok rezultat od 95 od mogućih 100 poena u oblasti revizorskog nadzora. Ovo je jedan od najboljih rezultata u regionu u okviru novog ciklusa “Istraživanja o otvorenosti budžeta” – najobuhvatnije svjetske nezavisne procjene budžetske transparentnosti, učešća javnosti i nadzora.
Zakonodavni nadzor budžetskog ciklusa, međutim, iznosi svega 25 poena, što predstavlja pad od šest poena u odnosu na 2023. godinu, dok ukupni rezultat nadzora iznosi 48 poena, što ukazuje na pad u odnosu na prethodni ciklus istraživanja. Ova razlika ukazuje na institucionalnu neravnotežu: iako revizorske institucije efikasno identifikuju nepravilnosti i daju preporuke, parlamenti na različitim nivoima ne koriste u dovoljnoj mjeri svoja nadzorna ovlaštenja kako bi obezbijedili sistematsko praćenje i javnu odgovornost.
Bosna i Hercegovina je u istraživanju za 2025. godinu ostvarila 30 od 100 poena u oblasti budžetske transparentnosti, što predstavlja povećanje od tri poena u odnosu na prethodni ciklus istraživanja, ali je i dalje znatno ispod regionalnog prosjeka od 52 poena.
„Širom Zapadnog Balkana, zemlje su ostvarile značajan napredak u objavljivanju ključnih budžetskih informacija i uspostavljanju mehanizama odgovornosti, ali obnova povjerenja javnosti zahtijeva više od same transparentnosti. Vlade moraju osigurati da mehanizmi nadzora funkcionišu efikasno i da građani imaju stvarne mogućnosti da učestvuju u budžetskom procesu“, izjavio je Nermin Kujović, rukovodilac Programa za Zapadni Balkan u Međunarodnom budžetskom partnerstvu (International Budget Partnership – IBP), koje sprovodi ovo istraživanje.
Učešće javnosti u budžetskom procesu i dalje je ograničeno, sa rezultatom od 7 od 100 poena, bez promjene u odnosu na prethodni ciklus istraživanja i ispod regionalnog prosjeka od 13 poena.
U Bosni i Hercegovini, složeni institucionalni aranžmani i fragmentirano upravljanje na državnom, entitetskom i kantonalnom nivou dodatno otežavaju koordinisani fiskalni nadzor. Prakse budžetske transparentnosti razlikuju se između različitih nivoa vlasti, što povećava rizik od neujednačene odgovornosti. U takvom višeslojnom sistemu, dosljedna transparentnost i snažan nadzor su ključni kako bi se obezbijedila jasnoća za građane i ojačalo povjerenje javnosti u način upravljanja javnim sredstvima.
Bosna i Hercegovina ne objavljuje polugodišnji pregled budžeta, a neki ključni budžetski dokumenti objavljuju se sa zakašnjenjem, što ograničava pravovremeni javni uvid u izmjene budžeta tokom godine.
Na regionalnom nivou, OBS za 2025. godinu pokazuje da su zemlje Zapadnog Balkana i Turska ostvarile napredak u objavljivanju budžetskih dokumenata. Međutim, značajni izazovi i dalje postoje u jačanju učešća javnosti i sistematskom praćenju sprovođenja revizorskih preporuka od strane izvršne vlasti u oblastima koje su ključne za jačanje povjerenja javnosti u način na koji vlade upravljaju javnim resursima.
Radi daljeg jačanja budžetske odgovornosti, preporučuje se da Bosna i Hercegovina unaprijedi pravovremenost i sveobuhvatnost ključnih budžetskih dokumenata, uključujući pravovremeno objavljivanje: dokumenta okvirnog budžeta, izvještaja o izvršenju budžeta tokom godine, i polugodišnjeg pregleda budžeta. Nalazi istraživanja ukazuju i na nedostatak detaljnijih višegodišnjih projekcija, analiza fiskalne održivosti i jasnijih poređenja između planiranih i ostvarenih rezultata.
Izvještaj takođe preporučuje unapređenje kvaliteta, dostupnosti i diseminacije dokumenta Budžeta za građane. Pored toga, izvještaj ističe potrebu da se dodatno prošire mogućnosti za uključivanje javnosti na strukturiran i inkluzivan način tokom cijelog budžetskog ciklusa, uključujući faze pripreme, izvršenja i revizije, uz jasnije povratne informacije o načinu na koji se koriste prijedlozi javnosti.
Na kraju, jačanje parlamentarnog nadzora ostaje važno, posebno tokom izvršenja budžeta, uz unapređenje transparentnosti u praćenju nalaza revizije i odgovora vlade na revizorske preporuke.
Regionalni pregled Istraživanja otvorenosti budžeta za 2025. godinu s detaljnim podacima po zemljama regije dostupan je na Open Budget Survey 2025 – Western Balkans & Türkiye.
Detaljan pregled nalaza za Bosnu i Hercegovinu možete pronaći u rezultatima po zemlji, dok je sažetak ključnih nalaza i preporuka na engleskom jeziku dostupan na Open Budget Survey 2025 – BiH.
Istraživanje o otvorenosti budžeta je najobuhvatnija svjetska nezavisna procjena budžetske transparentnosti, učešća javnosti i nadzora. Sprovodi se svake dvije godine od strane Međunarodnog budžetskog partnerstva (International Budget Partnership) u saradnji sa organizacijama civilnog društva u svakoj zemlji. Za Bosnu i Hercegovinu Istraživanje otvorenosti budžeta za 2025.god. provela je Fondacija CPI “Centar za zastupanje građanskih interesa”.